Jakie studia podyplomowe z pedagogiki specjalnej wybrać?

Oligofrenopedagogika, edukacja i terapia osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu czy edukacja włączająca? Wybór studiów podyplomowych z pedagogiki specjalnej powinien zależeć zarówno od planowanej pracy, jak i od tego, według jakich przepisów nauczyciel uzyskał wcześniejsze wykształcenie i kwalifikacje.

To szczególnie ważne po zmianach przepisów dotyczących kwalifikacji nauczycieli. Ten sam kierunek studiów podyplomowych może mieć inne znaczenie dla nauczyciela przygotowanego do zawodu według nowego standardu kształcenia, a inne dla osoby, która zdobyła wykształcenie według przepisów obowiązujących przed 3 sierpnia 2019 r.

Zanim wybierzesz kierunek – ustal, według jakich przepisów ukończyłeś studia

To pierwszy krok przy wyborze studiów podyplomowych z pedagogiki specjalnej.

Obowiązujące rozporządzenie rozróżnia osoby, które ukończyły studia przygotowujące do wykonywania zawodu nauczyciela zgodnie z nowym standardem kształcenia, oraz osoby, których kształcenie odbywało się według przepisów obowiązujących przed 3 sierpnia 2019 r.

Nie należy kierować się wyłącznie wiekiem nauczyciela ani datą znajdującą się na dyplomie. Istotne jest to, według jakich przepisów prowadzone było kształcenie przygotowujące do wykonywania zawodu nauczyciela.

Co ważne, zgodnie z § 2 pkt 15 rozporządzenia, za osobę, która ukończyła studia pierwszego i drugiego stopnia prowadzone zgodnie z nowym standardem kształcenia, uważa się również osobę, która studia pierwszego stopnia ukończyła według przepisów obowiązujących przed 3 sierpnia 2019 r., a studia drugiego stopnia – zgodnie z nowym standardem kształcenia.

To rozróżnienie ma zasadnicze znaczenie przy wyborze studiów podyplomowych. Szczególnie istotne jest wtedy, gdy nauczyciel chce uzyskać kwalifikacje pedagoga specjalnego.

Oligofrenopedagogika – kiedy warto ją wybrać?

Studia podyplomowe Edukacja i rehabilitacja osób z niepełnosprawnością intelektualną (oligofrenopedagogika) dają specjalistyczne przygotowanie do pracy z dziećmi i młodzieżą z niepełnosprawnością intelektualną.

Dla nauczyciela, który zdobył wykształcenie według przepisów obowiązujących przed 3 sierpnia 2019 r. i spełnia pozostałe wymagania określone w przepisach, jest to kierunek dający szerokie możliwości zawodowe. Może pozwolić na uzyskanie:

• kwalifikacji do zajmowania stanowiska pedagoga specjalnego,
• kwalifikacji do pracy jako nauczyciel współorganizujący kształcenie,
• specjalistycznego przygotowania do pracy z uczniami z niepełnosprawnością intelektualną, istotnego również przy prowadzeniu odpowiednich zajęć rewalidacyjnych.

W przypadku nauczyciela przygotowanego do zawodu według nowego standardu kształcenia sytuacja wygląda inaczej. Oligofrenopedagogika daje mu specjalistyczne przygotowanie do pracy z uczniem z niepełnosprawnością intelektualną i może prowadzić do uzyskania kwalifikacji nauczyciela współorganizującego kształcenie.

To ważne: nauczyciel po nowym standardzie, który ukończy studia podyplomowe z oligofrenopedagogiki, może – po spełnieniu pozostałych wymagań § 35 – posiadać kwalifikacje nauczyciela współorganizującego kształcenie. Nie musi w tym celu kończyć edukacji włączającej.

Sama oligofrenopedagogika nie zastępuje jednak edukacji włączającej w ścieżce uzyskania kwalifikacji pedagoga specjalnego u nauczyciela przygotowanego do zawodu według nowego standardu kształcenia.

Edukacja i terapia osób ze spektrum autyzmu

Podobnie należy oceniać studia podyplomowe Edukacja i terapia osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu.

Dają one specjalistyczne przygotowanie do pracy z dziećmi i młodzieżą z zaburzeniami ze spektrum autyzmu, w tym z zespołem Aspergera.

Dla nauczyciela kształconego według wcześniejszych przepisów, który spełnia pozostałe wymagania kwalifikacyjne, kierunek ten może łączyć możliwość uzyskania:

• kwalifikacji pedagoga specjalnego,
• kwalifikacji nauczyciela współorganizującego kształcenie,
• specjalistycznego przygotowania do pracy z uczniami z autyzmem, istotnego także przy prowadzeniu odpowiednich zajęć rewalidacyjnych.

Również nauczyciel przygotowany do zawodu według nowego standardu może po ukończeniu studiów podyplomowych z edukacji i terapii osób ze spektrum autyzmu uzyskać – po spełnieniu wszystkich warunków określonych w § 35 – kwalifikacje nauczyciela współorganizującego kształcenie.

Oligofrenopedagogika i edukacja i terapia osób ze spektrum autyzmu mogą więc prowadzić do uzyskania kwalifikacji nauczyciela współorganizującego kształcenie zarówno w przypadku nauczycieli kształconych według wcześniejszych przepisów, jak i nauczycieli po nowym standardzie – przy spełnieniu pozostałych wymagań § 35.

W przypadku osoby po nowym standardzie sama edukacja i terapia osób ze spektrum autyzmu nie zastępuje natomiast edukacji włączającej w ścieżce do stanowiska pedagoga specjalnego określonej w § 28 ust. 1 pkt 3.

Nauczyciel współorganizujący – nie tylko po edukacji włączającej

Kwalifikacje nauczyciela dodatkowo zatrudnionego w celu współorganizowania kształcenia określa § 35 rozporządzenia w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli.

Przepis przewiduje kilka ścieżek uzyskania tych kwalifikacji. Zgodnie m.in. z § 35 pkt 7 kwalifikacje może posiadać osoba, która ma kwalifikacje wymagane do zajmowania stanowiska nauczyciela w odpowiednim przedszkolu, typie szkoły lub rodzaju placówki, posiada przygotowanie pedagogiczne oraz ukończyła studia podyplomowe lub kurs kwalifikacyjny w zakresie pedagogiki specjalnej.

Przepis nie wymaga ukończenia edukacji włączającej.

Dlatego nauczyciel spełniający pozostałe wymagania może uzyskać kwalifikacje nauczyciela współorganizującego po ukończeniu m.in.:

• oligofrenopedagogiki,
• edukacji i terapii osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu,
• innych studiów podyplomowych w zakresie pedagogiki specjalnej, jeżeli odpowiadają one wymaganiom właściwej ścieżki kwalifikacyjnej.

Jest to istotna różnica w stosunku do ścieżki uzyskiwania kwalifikacji pedagoga specjalnego przez osoby kształcone według nowego standardu.

Rewalidacja – dlaczego konkretna specjalność ma znaczenie?

Przy wyborze studiów warto uwzględnić także możliwość specjalistycznej pracy z uczniem z określonym rodzajem niepełnosprawności.

Nie należy przyjmować ogólnej zasady, że ukończenie dowolnych studiów z pedagogiki specjalnej daje kwalifikacje do prowadzenia wszystkich zajęć rewalidacyjnych. Znaczenie ma rodzaj zajęć, potrzeby ucznia, jego niepełnosprawność oraz przygotowanie nauczyciela.

Dlatego:

• oligofrenopedagogika daje specjalistyczne przygotowanie do pracy z uczniami z niepełnosprawnością intelektualną,
• edukacja i terapia osób ze spektrum autyzmu – do pracy z uczniami z autyzmem,
• surdopedagogika – do pracy z uczniami niesłyszącymi i słabosłyszącymi,
• tyflopedagogika – do pracy z uczniami niewidomymi i słabowidzącymi.

Kwalifikacje do prowadzenia konkretnych zajęć rewalidacyjnych powinny być każdorazowo oceniane w odniesieniu do rodzaju powierzanych zajęć, niepełnosprawności i indywidualnych potrzeb ucznia oraz całego przygotowania zawodowego nauczyciela.

Jaki kierunek wybrać? Praktyczne zestawienie

Ważne objaśnienia do tabeli

* W przypadku zajęć rewalidacyjnych kwalifikacje należy odnosić do konkretnych zajęć, rodzaju niepełnosprawności i indywidualnych potrzeb ucznia. Ukończenie danego zakresu pedagogiki specjalnej nie oznacza automatycznie kwalifikacji do prowadzenia każdego rodzaju zajęć rewalidacyjnych.

Tabela przedstawia typowe ścieżki kwalifikacyjne. Ostateczna ocena wymaga uwzględnienia całego wykształcenia nauczyciela, przygotowania pedagogicznego, posiadanych kwalifikacji nauczycielskich oraz wymagań dotyczących danego stanowiska.

Edukacja włączająca – kiedy będzie najlepszym wyborem?

Edukacja włączająca ma szczególne znaczenie przede wszystkim dla nauczycieli przygotowanych do zawodu według nowego standardu kształcenia, którzy chcą uzyskać kwalifikacje pedagoga specjalnego.

Zgodnie z § 28 ust. 1 pkt 3 jedną ze ścieżek uzyskania tych kwalifikacji jest ukończenie studiów pierwszego i drugiego stopnia albo jednolitych studiów magisterskich prowadzonych zgodnie z nowym standardem na dowolnym kierunku, posiadanie przygotowania pedagogicznego oraz ukończenie studiów podyplomowych prowadzonych zgodnie z nowym standardem w zakresie edukacji włączającej.

Dlatego dla nauczyciela po nowym standardzie, którego celem jest stanowisko pedagoga specjalnego, edukacja włączająca jest kierunkiem szczególnie istotnym.

Studia w zakresie edukacji włączającej mogą również prowadzić do uzyskania kwalifikacji nauczyciela współorganizującego kształcenie, jeżeli spełnione są pozostałe wymagania § 35.

Trzeba jednak pamiętać, że edukacja włączająca nie jest specjalnością odnoszącą się do jednego konkretnego rodzaju niepełnosprawności. Nie daje więc takiego samego specjalistycznego przygotowania jak oligofrenopedagogika, edukacja i terapia osób ze spektrum autyzmu, surdopedagogika czy tyflopedagogika.

Dlatego dla nauczyciela kształconego według wcześniejszych przepisów, który może uzyskać kwalifikacje pedagoga specjalnego również po ukończeniu innych studiów podyplomowych z pedagogiki specjalnej, bardziej funkcjonalnym zawodowo wyborem może być konkretna specjalność, np. oligofrenopedagogika albo edukacja i terapia osób ze spektrum autyzmu.

Studia podyplomowe z pedagogiki specjalnej – trwa rekrutacja

Biuro rekrutacyjne Edukacja 2001 przyjmuje zapisy na studia podyplomowe z pedagogiki specjalnej organizowane we współpracy z uczelnią wyższą i prowadzone zgodnie z obowiązującym standardem kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela.

Sprawdź dostępne kierunki i wybierz studia dopasowane do swoich kwalifikacji i planowanej pracy.

• edukacja i rehabilitacja osób z niepełnosprawnością intelektualną – oligofrenopedagogika
• edukacja i terapia osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu
• edukacja włączająca

Podstawa prawna

1. Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli (Dz.U. z 2023 r. poz. 2102, z późn. zm.) – w szczególności § 2, § 28 i § 35.
2. Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 25 lipca 2019 r. w sprawie standardu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 453).